Niesłuszne skazanie a odszkodowanieWciąż są niestety przypadki skazywania niewinnych osób, mimo zgodnych co do winy i sprawstwa orzeczeń sądów obu instancji. Dla takich sytuacji wprowadzono do Kodeksu postępowania karnego art. 551 par. 1 i 2.

Osoba oskarżona, która na skutek wznowienia postępowania lub kasacji zostanie uniewinniona lub skazana na mniejszą karę może od Skarbu Państwa domagać się odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, co wynika z wykonania względem niej w całości lub w części kary, która nie powinna zostać zasądzona.

Kto więc może ubiegać się o odszkodowanie? Przede wszystkim najpierw musi dojść do prawomocnego skazania i rozpoczęcia odbywania zasądzonej kary. Skazanie na karę z warunkowym jej zawieszeniem nie jest więc w tej sytuacji podstawą do ubiegania się o odszkodowanie za poniesioną szkodę czy zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.

Poza tym wyrok musi zostać zmieniony na uniewinniający lub orzekający karę łagodniejszą. Pod pojęciem tym należy rozumieć nie tylko niższy wymiar kary, ale i jej zamianę na karę łagodniejszego rodzaju – np. karę pozbawienia wolności zastępuje kara ograniczenia wolności. Taka zmiana musi nastąpić na drodze kasacji lub wznowienia postępowania.

W par. 2 art. 552 k.p.k. przewidziano takie uprawnienia również w wypadku umorzenia postępowania na skutek uwzględnienia pominiętych wcześniej okoliczności. Mowa o sytuacji, gdy nie uwzględniono istniejących już okoliczności, które powinny zostać uwzględnione i prowadzić do umorzenia postępowania. Chodzi jednak o okoliczności pominięte, a nie te ujawnione już po wydaniu orzeczenia przez sąd.

Dopiero po spełnieniu tych przesłanek osoba oskarżona może ubiegać się o odszkodowanie i zadośćuczynienie od Skarbu Państwa. Odszkodowanie ma służyć naprawieniu szkody rozumianej jako faktycznie poniesiona strata. Jego zadaniem jest wyrównanie stanu majątkowego osoby poszkodowanej, w jakim ta znajdowałaby się, gdyby nie odbywała niesłusznie kary pozbawienia wolności. Zadośćuczynienie za krzywdę to rodzaj odszkodowania za szkody niematerialne, na co składają się negatywne odczucia osoby niesłusznie skazanej.

Jaka jest wysokość takiego odszkodowania? W tym przypadku nie ma jednej reguły. Pod uwagę bierze się natomiast czas izolacji oraz okoliczności związane z osobą niesłusznie skazaną – jej wiek, status zawodowy czy stan zdrowia. Sąd bierze też pod uwagę inne okoliczności np. rozłąkę z dziećmi itd.